भंडारा जिल्ह्यातील राईस मिलर्स घोटाळा: विशेष शोधनिबंध व तक्रार अर्ज
लेखक/संपादक: अमर वासनिक, न्यूज एडिटर, पोलीस योद्धा न्यूज नेटवर्क
स्थान: भंडारा (महाराष्ट्र)
दिनांक: २४ जून २०२६
भाग १: विशेष शोधलेख (News Article & Analysis)
शासकीय धान खरेदी योजनेला ‘भ्रष्ट’ मिलर्सचा सुरुंग; महावितरणच्या वीज मीटरने उघड केला ४० राईस मिलर्सचा लाखो रुपयांचा महाघोटाळा!
भंडारा:
जिल्ह्यातून एक अत्यंत धक्कादायक आणि खळबळजनक प्रकार समोर आला असून, शासकीय आधारभूत धान खरेदी योजनेला काही भ्रष्ट राईस मिलर्सनी मिळून पुरते पोखरले आहे. जिल्ह्यातील तब्बल ४० राईस मिलर्सनी मिळून शासनाची लाखो-कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक केल्याचे अत्यंत खात्रीलायक वृत्त ‘पोलीस योद्धा न्यूज नेटवर्क’ च्या हाती आले आहे. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण घोटाळ्याचा पर्दाफाश कोणत्याही शासकीय तपास यंत्रणेने नाही, तर महावितरणच्या वीज मीटरने केला आहे!
कागदोपत्री धान भरडाई (Custom Milling Rice – CMR) दाखवून शासनाचा कोट्यवधी रुपयांचा निधी लाटणाऱ्या या मिलर्सचा काळा कारनामा आता चव्हाट्यावर आला असून, पणन महामंडळाने थेट राज्य शासनाकडे पुढील कारवाईसाठी मार्गदर्शन व आदेश मागितले आहेत. जिल्ह्यातील एकूण २०७ राईस मिलर्स पैकी तब्बल ४० मिलर्सनी हा संशयास्पद कारनामा केल्याने संपूर्ण जिल्ह्यात एकच खळबळ उडाली आहे.
’वीज मीटर’च्या गोड बंगालाने पणन महामंडळाचे चक्रावले डोके!
धान भरडाई (मिल्लंग) करण्यासाठी राईस मिलमधील अजस्त्र यंत्रसामग्री चालवावी लागते, ज्यासाठी दरमहा हजारो युनिट्स विजेचा वापर अनिवार्य असतो. परंतु, महावितरणच्या पोर्टलवर जेव्हा या ४० मिलर्सच्या विजेच्या वापराचे ऑडिट करण्यात आले, तेव्हा त्यांचे वीज मीटर अत्यंत कमी फिरल्याचे किंवा नाममात्र रीडिंग दाखवत असल्याचे समोर आले.
आता सर्वात मोठा प्रश्न हा निर्माण झाला आहे की, जर राईस मिलर्सनी खरोखरच हजारो क्विंटल धानाचे मिलिंग केले, तर वीज मीटर कमी कसे फिरले? हे मिलर्स विजेची सर्रास चोरी करून मिलिंग करत होते की, कोणतीही मिलिंग न करता थेट शासकीय निधी लाटत होते? या मीटर रीडिंगच्या घोळामुळे पणन महामंडळाची झोप उडाली आहे.
संबंधित अधिकाऱ्यांची कबुली व कारवाईचा प्रस्ताव
या गंभीर प्रकरणावर बोलताना पणन महामंडळाच्या स्थानिक अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, “मिलर्सकडून दरमहा वापरल्या जाणाऱ्या विजेचे बिल आम्ही पडताळणीसाठी कार्यालयात जमा करून घेतो. या बिलांच्या आणि मिलिंगच्या रेकॉर्डच्या पडताळणीत (Reconciliation) ज्या मिलर्सचा विजेचा वापर संशयास्पदरीत्या अत्यंत कमी आढळला आहे, त्यांच्यावर कठोर कारवाई करण्यासाठी आम्ही प्रधान कार्यालयाकडे (मुंबई) अधिकृत प्रस्ताव पाठवला आहे. तिथून आदेश येताच संबंधित दोषी मिलर्सवर गुन्हे दाखल करण्यात येतील.” या प्रकरणामुळे घोटाळेबाज राईस मिलर्सचे धाबे दणाणले आहेत.
विश्लेषण: मिलर्स नेमका भ्रष्टाचार कसा करतात? (Modus Operandi)
हा घोटाळा केवळ एका वीज बिलापुरता मर्यादित नसून, यामागे “भ्रष्ट मिलर्स – शासकीय गोदामांचे अधिकारी – धान खरेदी केंद्र चालक” यांची एक मोठी साखळी (Nexus) कार्यरत आहे. हे मिलर्स प्रामुख्याने खालील ५ मार्गांनी सरकारला आणि जनतेला लुटतात:
कागदोपत्री बोगस भरडाई (Paper Milling): शासनाकडून मिलर्सना धान दिले जाते आणि त्या बदल्यात तांदूळ परत घेणे अपेक्षित असते. भ्रष्ट मिलर्स प्रत्यक्षात मशीन सुरूच करत नाहीत. ते फक्त कागदावर नोंदी दाखवून शासनाकडून प्रति क्विंटल मिळणारे भरडाईचे भाडे (Milling Charges) लाटतात. मशीन न चालल्यामुळेच त्यांचे वीज बिल शून्य किंवा नाममात्र येते.
खुल्या बाजारातील स्वस्त तांदळाची अदलाबदल: शासनाकडून मिळालेले उत्तम दर्जाचे धान हे मिलर्स खुल्या बाजारात मोठ्या व्यापाऱ्यांना चढ्या दराने विकून रोख पैसे कमावतात. मग शासनाला तांदूळ परत करण्यासाठी ते रेशनचा (PDS) अत्यंत निकृष्ट, सडलेला किंवा खुल्या बाजारातील १० ते १५ रुपये किलोचा स्वस्त तांदूळ विकत घेतात आणि तो शासकीय गोदामात जमा करतात.
’राईस रिसायकलिंग’चा काळा खेळ: शासकीय गोदामात आधीच जमा असलेला तांदूळ कागदोपत्री बाहेर काढला जातो. तोच तांदूळ गोदामाच्या मागच्या दाराने बाहेर काढून, पुन्हा मिलर्सच्या ट्रकमध्ये भरून पुढच्या दाराने “नवीन भरडाई केलेला तांदूळ” म्हणून आत घेतला जातो. यात धान किंवा तांदूळ जागेवरून हलत नाही, फक्त कागदावर कोट्यवधी रुपयांची वाहतूक आणि खरेदी दाखवून शासनाचा पैसा लाटला जातो.
वजन आणि आर्द्रतेमध्ये (Moisture) हेराफेरी: शेतकऱ्यांकडून धान खरेदी करताना ‘ओलावा जास्त आहे’ असे कारण सांगून १०० किलो ऐवजी ११० किलो धान घेतले जाते. मात्र शासकीय रेकॉर्डवर १०० किलोच नोंदवले जाते. हा वरचा अतिरिक्त तांदूळ मिलर्स स्वतःच्या खिशात घालतात.
थेट वीज चोरी (Power Theft): काही प्रमाणात मिलिंग करायचीच झाल्यास, वीज बिल वाचवण्यासाठी महावितरणच्या कर्मचाऱ्यांना हाताशी धरून मुख्य वाहिनीवरून थेट आकडा टाकणे किंवा मीटरमध्ये फेरफार (Meter Tampering) करणे असे प्रकार केले जातात.
भाग २: तक्रार अर्जाचा जबरदस्त मसुदा (Draft Complaint Letter)
प्रति,
मा. जिल्हाधिकारी महोदय,
जिल्हाधिकारी कार्यालय, भंडारा,
जिल्हा: भंडारा (महाराष्ट्र).
विषय: भंडारा जिल्ह्यातील आधारभूत धान खरेदी योजनेंतर्गत तब्बल ४० राईस मिलर्सद्वारे शासकीय निधीचा अपहार, बोगस मिलिंग व महावितरणच्या वीज मीटरमधील हेराफेरीच्या चौकशीबाबत व दोषींवर एफ.आय.आर. (FIR) दाखल करण्याबाबत.
तक्रारदार:
जागृत नागरिक आणि वाचक,
भंडारा जिल्हा, महाराष्ट्र.
(माध्यम: पोलीस योद्धा न्यूज नेटवर्क)
महोदय,
उपरोक्त विषयास अनुसरून, भंडारा जिल्ह्यातील सजग व जागृत नागरिक आणि वाचकांच्या वतीने आम्ही या पत्राद्वारे जिल्ह्यातील शासकीय आधारभूत धान खरेदी योजनेत सुरू असलेल्या अत्यंत गंभीर आणि संघटित महाघोटाळ्याकडे आपले लक्ष वेधून घेऊ इच्छितो.
भंडारा जिल्ह्यातील एकूण २०७ राईस मिलर्सपैकी सुमारे ४० राईस मिलर्सनी शासकीय यंत्रणेला आणि पणन महामंडळाला अंधारात ठेवून शासनाची आणि जनतेच्या कराच्या पैशांची लाखो-कोट्यवधी रुपयांची आर्थिक फसवणूक केल्याची बाब विश्वसनीय पुराव्यांसह व महावितरणच्या वीज ऑडिटच्या अहवालावरून सिद्ध झाली आहे.
प्रकरणाचा संक्षिप्त तपशील खालीलप्रमाणे आहे:
१. बोगस मिलिंगचा प्रकार: संबंधित ४० राईस मिलर्सना शासकीय नियमानुसार धान भरडाईसाठी (Custom Milling) कोट्यवधी रुपयांचे धान सुपूर्द करण्यात आले होते. कागदोपत्री या मिलर्सनी धान भरडाई करून तांदूळ जमा केल्याचे दाखवले आहे व शासनाचा निधी लाटला आहे.
२. महावितरणचा पुरावा: कोणत्याही राईस मिलला हजारो क्विंटल धान भरडण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक विजेचा (Industrial Electricity) वापर करावा लागतो. मात्र, महावितरणच्या मासिक वीज वापर पोर्टलच्या (Reconciliation Report) तपासणीत या ४० मिलर्सचा विजेचा वापर शून्य किंवा अत्यंत नगण्य आढळला आहे. मशीन न चालवता तांदूळ तयार कसा झाला? हा आम्हा सर्व नागरिकांना पडलेला सर्वात मोठा यक्षप्रश्न आहे.
३. भ्रष्ट कार्यपद्धती: यावरून स्पष्ट होते की, या मिलर्सनी प्रत्यक्षात कोणतीही भरडाई केलेली नाही. त्यांनी एकतर शासकीय धान काळ्या बाजारात विकले आहे या रेशनचा/निकृष्ट दर्जाचा स्वस्त तांदूळ गोदामात जमा करून शासनाची फसवणूक केली आहे. यात मोठ्या प्रमाणावर महसूल आणि जनतेच्या कराच्या पैशांचा अपहार झाला आहे.
आमच्या न्याय्य मागण्या:
१. शासकीय धान खरेदी योजना आणि महावितरणच्या वीज वापराच्या डेटाची तात्काळ उच्चस्तरीय चौकशी समिती नेमून संयुक्त पडताळणी करण्यात यावी.
२. ज्या ४० राईस मिलर्सचे वीज बिल आणि त्यांचे मिलिंग रेकॉर्ड जुळत नाही, त्यांच्या सर्व गोदामांची आणि मिलिंग प्लांटची तात्काळ पंचनामा करून तपासणी करण्यात यावी.
३. दोषी आढळणाऱ्या सर्व ४० राईस मिलर्सवर, त्यांना पाठीशी घालणाऱ्या पणन महामंडळाच्या व गोदामाच्या भ्रष्ट अधिकाऱ्यांवर भारतीय न्याय संहिता (BNS) अंतर्गत फसवणूक, फौजदारी विश्वासघात आणि अपहाराचे थेट गुन्हे (FIR) दाखल करण्यात यावेत.
४. संबंधित दोषी मिलर्सचे परवाने (Licenses) कायमस्वरूपी रद्द करून त्यांना काळ्या यादीत (Blacklist) टाकण्यात यावे व त्यांच्या मालमत्तेतून या अपहाराची रक्कम जप्त करण्यात यावी.
जिल्ह्यातील सामान्य जनतेचा पैसा आणि शेतकऱ्यांच्या हक्काचे धान्य हडप करणाऱ्या या प्रवृत्तीविरोधात आम्ही सर्व नागरिक आणि वाचक प्रशासनाकडे न्यायाची मागणी करत आहोत. आपल्या स्तरावरून यावर त्वरित आणि कडक कायदेशीर कारवाई व्हावी, ही विनंती.
आशा आहे की आपण या प्रकरणाचे गांभीर्य ओळखून तात्काळ कारवाईचे आदेश द्याल.
आपले नम्र,
(भंडारा जिल्ह्यातील समस्त जागृत नागरिक आणि वाचक)
प्रतिलिपि (माहिती व योग्य त्या कायदेशीर कारवाईसाठी सस्नेह रवाना):
केंद्रीय व राज्य मंत्रिमंडळ स्तर:
१. मा. पंतप्रधान महोदय, भारत सरकार, नवी दिल्ली (माध्यमातून: जिल्हाधिकारी कार्यालय, भंडारा – विशेष हस्तक्षेपासाठी).
२. मा. मुख्यमंत्री महोदय, महाराष्ट्र राज्य, मंत्रालय, मुंबई.
३. मा. उपमुख्यमंत्री तथा गृहमंत्री महोदय, महाराष्ट्र राज्य, मंत्रालय, मुंबई.
४. मा. अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री, महाराष्ट्र राज्य, मंत्रालय, मुंबई.
प्रशासकीय व सचिव स्तर:
५. मा. मुख्य सचिव, महाराष्ट्र राज्य, मंत्रालय, मुंबई.
६. मा. प्रधान सचिव, अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग, मंत्रालय, मुंबई.
७. मा. व्यवस्थापकीय संचालक (MD), महाराष्ट्र राज्य सहकारी पणन महामंडळ, मुंबई.
८. मा. विभागीय आयुक्त, नागपूर विभाग, नागपूर.
जिल्हा, उपविभाग व पोलीस प्रशासन स्तर:
९. मा. पोलीस अधीक्षक (SP) महोदय, भंडारा जिल्हा, भंडारा.
१०. मा. उपविभागीय अधिकारी (SDO) महोदय, तुमसर उपविभाग, जिल्हा: भंडारा.
११. मा. उपविभागीय अधिकारी (SDO) महोदय, पवनी उपविभाग, जिल्हा: भंडारा.
१२. मा. उपविभागीय अधिकारी (SDO) महोदय, भंडारा उपविभाग, जिल्हा: भंडारा.
१३. मा. तहसीलदार महोदय, संबंधित तालुके, जिल्हा: भंडारा.
१४. मा. ठाणेदार (पोलीस स्टेशन प्रभारी) महोदय, संबंधित पोलीस स्टेशन क्षेत्र, जिल्हा: भंडारा.