अदृश्य चेहऱ्यांचा ‘डिजिटल दरोडा’! ना बंदूक, ना मुखवटा… फक्त एक क्लिक आणि आयुष्यभराची कमाई गायब; सायबर माफियांच्या काळ्या जगाचा थरकाप उडवणारा पर्दाफाश!

विशेष क्राईम रिपोर्ट | पोलिस योद्धा न्यूज नेटवर्क

​रात्रीचे अकरा वाजले आहेत… शहरातील एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात शांतता पसरली आहे. निवृत्त झालेले साठ वर्षांचे गृहस्थ आपल्या मुलीच्या लग्नासाठी साठवलेल्या पैशांचा हिशोब करत आरामखुर्चीवर बसले आहेत. इतक्यात टेबलवर ठेवलेल्या स्मार्टफोनची स्क्रीन पेटते. एक अनोळखी मेसेज चमकतो… कुतूहलाने त्यावर बोट टेकवले जाते आणि अवघ्या काही सेकंदांत फोनची स्क्रीन काळी पडते. दोन मिनिटांनी पुन्हा स्क्रीन सुरू होते, तेव्हा बँकेचे एकापाठोपाठ एक मेसेज धडकतात—आणि डोळ्यांची पापणी लवेपर्यंत बँक खात्यातील २५ लाख रुपये शून्यावर येतात!

​ना दरवाजाचा कडी-कोयंडा तुटला, ना कोणाच्या गळ्यावर सुरी ठेवली गेली, ना कुठे रक्ताचा एक थेंब सांडला… तरीही एका हसत्या-खेळत्या कुटुंबावर आयुष्यातला सर्वात मोठा दरोडा पडला! हा कोणत्याही क्राईम थ्रिलर चित्रपटाचा सीन नाही, तर आज भारतातील लाखो घरांच्या उंबरठ्यावर उभ्या असलेल्या ‘सायबर गुन्हेगारी’ या भस्मासुराचे अंगावर काटा आणणारे वास्तव आहे.

​बंदुकीची गोळी मागे पडली, आता ‘माऊसच्या क्लिक’ने होतोय गेम!

​काही दशकांपूर्वी दरोडेखोर घोड्यावरून किंवा गाड्यांमधून बंदुका घेऊन यायचे. आजचा दरोडेखोर वातानुकूलित खोलीत बसून, समोर तीन-चार कॉम्प्युटरच्या महाकाय स्क्रीन्स ठेवून आणि कानात हेडफोन अडकवून तुमचे आयुष्य उद्ध्वस्त करत आहे. भारताने डिजिटल क्रांतीमध्ये जगात भरारी घेतली; भाजीवाल्यापासून ते मोठ्या मॉलपर्यंत ‘क्यूआर कोड’ आणि ‘यूपीआय’ (UPI) पोहोचले. पण याच डिजिटल महामार्गाच्या अंधाऱ्या कोपऱ्यांमध्ये सायबर माफियांनी आपले जाळे विणले आहे.

​वीज बिल थकल्याचा खोटा मेसेज, केवायसी (KYC) अपडेट करण्याचे आमिष, शेअर मार्केटमध्ये रातोरात पैसे दुप्पट करण्याचे स्वप्न, किंवा घरात बसून पार्ट-टाईम जॉबचे गाजर… सायबर गुन्हेगारांकडे प्रत्येक वयोगटासाठी वेगळा सापळा तयार आहे. त्याहूनही भयानक प्रकार म्हणजे सध्या देशभरात थैमान घालणारा ‘डिजिटल अरेस्ट’ (Digital Arrest) चा प्रकार!

​कल्पना करा—तुम्हाला अचानक व्हिडिओ कॉल येतो. समोर हुबेहूब पोलीस किंवा सीबीआय अधिकाऱ्याच्या गणवेशात बसलेला माणूस दिसतो. मागे पोलीस स्टेशनसारखा सेटअप असतो. तो तुम्हाला धमकावतो, “तुमच्या आधार कार्डवर ड्रग्जचे पार्सल सापडले आहे, तुम्हाला आताच अटक करत आहोत!” घाबरलेल्या माणसाला कॅमेऱ्यासमोरून हलू दिले जात नाही. तासनतास मानसिक छळ करून, कारवाईतून नाव वगळण्यासाठी लाखो-करोडो रुपये ट्रान्सफर करायला लावले जातात. भीतीपोटी सुशिक्षित डॉक्टर, इंजिनिअर आणि ज्येष्ठ नागरिक या आभासी तुरुंगात अडकून आपली सर्व कमाई गमावत आहेत.

​’डीपफेक’चा मायाबाजार : आता स्वतःच्या डोळ्यांवर आणि कानांवरही विश्वास ठेवू नका!

​सायबर क्राईमचा हा चित्रपट इथेच थांबत नाही. यात आता एन्ट्री झाली आहे आजच्या युगातील सर्वात धोकादायक शस्त्राची—’डीपफेक’ (Deepfake) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI)!

​दुपारच्या वेळी एका आईला फोन येतो. पलीकडून तिच्या कॉलेजमध्ये गेलेल्या मुलाचा रडवेला आवाज येतो—“आई, माझ्याकडून एका गाडीला धडक बसलीये, पोलिसांनी मला पकडलंय, ताबडतोब या नंबरवर पन्नास हजार पाठव, नाहीतर मला जेलमध्ये टाकतील!” आवाजातली थरथर, बोलण्याची पद्धत अगदी आपल्याच मुलाची! आईचे हातपाय गळतात आणि ती कोणताही विचार न करता पैसे पाठवून देते. काही वेळाने समजते की मुलगा कॉलेजच्या वर्गात सुरक्षित बसलेला आहे! मग तो आवाज कोणाचा होता? तो होता एआयने (AI) अवघ्या तीन सेकंदांत क्लोन केलेला तुमच्या मुलाचा बनावट आवाज!

​फक्त आवाजच नाही, तर सोशल मीडियावरील तुमच्या साध्या फोटोंचा वापर करून अश्लील व्हिडिओ बनवणे, प्रतिष्ठित व्यक्तींचे खोटे व्हिडिओ तयार करून ब्लॅकमेलिंग करणे आणि समाजामध्ये दंगली किंवा संभ्रम पसरवणे, हा ‘डीपफेक’चा काळा धंदा आज वाऱ्यासारखा पसरत आहे. “जे दिसते तेच सत्य” हा नियम आता इतिहासजमा झाला आहे.

​डार्क वेबची काळी दुनिया : तुमची गोपनीय माहिती कवडीमोलात विक्रीला!

​तुम्हाला कधी प्रश्न पडलाय का, की तुमच्या बँक खात्यात किती पैसे आहेत, तुमची जन्मतारीख काय आणि तुम्हाला कोणत्या गोष्टींची गरज आहे, हे त्या अनोळखी सायबर चोराला कसे समजते? याचे उत्तर लपले आहे ‘डेटा चोरी’च्या महाघोटाळ्यात!

​आपण मोबाईलमध्ये कोणतेही मोफत ॲप डाऊनलोड करताना न वाचता ‘Allow’ वर क्लिक करतो. तिथेच आपण आपल्या घराची तिजोरी उघडी ठेवतो. आपले कॉन्टॅक्ट्स, फोटो गॅलरी, मेसेजेस आणि लोकेशन या सर्वांचा ताबा परदेशी सर्व्हरवर बसलेल्या हॅकर्सकडे जातो. हा चोरीचा डेटा ‘डार्क वेब’ (Dark Web) नावाच्या इंटरनेटच्या काळ्या बाजारात अवघ्या काही रुपयांना विकला जातो. तुमचा आधार नंबर, पॅन कार्ड आणि मोबाईल नंबर म्हणजे सायबर गुन्हेगारांसाठी सोन्याची खाण बनली आहे.

​’पोलिस योद्धा’चा सावधगिरीचा इशारा : जागरूकता हेच तुमचे चिलखत!

​या अदृश्य शत्रूशी लढण्यासाठी आपले पोलीस दल आणि सायबर सेल अहोरात्र झुंजत आहेत. पण गुन्हेगार एका राज्यात किंवा देशात बसलेला नसतो; तो कंबोडिया, म्यानमार किंवा देशाच्या एखाद्या दुर्गम कोपऱ्यात बसून सूत्रे हलवत असतो. त्यामुळे या युद्धात प्रत्येक नागरिकाने स्वतःच स्वतःचा रक्षक बनणे गरजेचे आहे.

​या सायबर चक्रव्यूहातून वाचण्यासाठी हे ५ नियम काळजावर कोरून ठेवा:

​’डिजिटल अरेस्ट’ नावाचा कोणताही प्रकार कायद्यात अस्तित्वात नाही. पोलीस, सीबीआय किंवा ईडी कधीही व्हॉट्सॲप व्हिडिओ कॉल करून चौकशी करत नाहीत किंवा पैशांची मागणी करत नाहीत.

​अनोळखी लिंक आणि एपीके (APK) फाईल्स म्हणजे डिजिटल बॉम्ब! बँक खाते अपडेट करणे, लॉटरी किंवा स्वस्त ऑफरच्या नावाखाली येणाऱ्या कोणत्याही लिंकवर चुकूनही क्लिक करू नका.

​नातेवाईकांचा संकटात असल्याचा फोन आल्यास आधी शांत राहा. पैसे पाठवण्यापूर्वी स्वतःहून त्या व्यक्तीच्या मूळ नंबरवर किंवा त्याच्या मित्रांना फोन करून खात्री करा.

​सोशल मीडियावर खाजगी आयुष्याचे प्रदर्शन टाळा. आपले प्रोफाईल ‘लॉक’ ठेवा आणि अनोळखी व्यक्तींचे व्हिडिओ कॉल कधीही उचलू नका.

​’गोल्डन अवर’ लक्षात ठेवा: जर दुर्दैवाने फसवणूक झालीच, तर घाबरून वेळ वाया न घालवता पहिल्या काही मिनिटांतच तात्काळ १९३० (1930) या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईन क्रमांकावर कॉल करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा. तुमचे गेलेले पैसे बँकिंग सिस्टिममध्येच रोखले जाऊ शकतात.

​आजचा गुन्हेगार तुमच्या दारावर थाप मारत नाही, तो तुमच्या खिशात ठेवलेल्या मोबाईलमधून तुमच्या आयुष्यात शिरतो. त्यामुळे स्क्रीनवर बोट ठेवण्यापूर्वी क्षणभर थांबा, विचार करा… कारण तुमची एक सेकंदाची घाई तुमच्या आयुष्यभराच्या कमाईवर भारी पडू शकते!

​सजग राहा, सुरक्षित राहा!

अमर वासनिक

न्यूज एडिटर

— टीम पोलिस योद्धा न्यूज नेटवर्क