‘काळ्या सोन्या’ची काळी पटकथा! चंद्रपूर महाऔष्णिक विद्युत केंद्रात भ्रष्टाचाराचा ‘हाय-व्होल्टेज’ ड्रामा; महाराष्ट्राला उजेड देणाऱ्या प्रकल्पातच अंधार!

चंद्रपूर (क्राईम अँड इन्व्हेस्टिगेशन डेस्क):

अख्ख्या महाराष्ट्राला विजेच्या लखलखाटाने उजळून टाकणाऱ्या चंद्रपूर महाऔष्णिक विद्युत केंद्रात (CSTPS – महानिर्मिती) सध्या भ्रष्टाचाराचा असा काही ‘शॉर्टसर्किट’ झाला आहे की, त्याचे चटके थेट सामान्य जनतेला बसत आहेत. उंचच उंच चिमण्यांमधून बाहेर पडणाऱ्या काळ्याकुट्ट धुराच्या आड कोट्यवधी रुपयांच्या घोटाळ्याची एक थरारक ‘सिनेस्टाईल’ पटकथा ऊर्जानगरच्या वातानुकूलित कार्यालयांमध्ये रोज लिहिली जात आहे. कोळशाच्या काळ्या ढिगाऱ्यापासून ते उडणाऱ्या पांढऱ्या राखेपर्यंत आणि भंगार चोरीपासून ते कंत्राटी कामगारांच्या घामापर्यंत, भ्रष्ट अधिकारी व माफियांच्या ‘सिंडिकेट’ने संपूर्ण वीज केंद्रालाच आपल्या विळख्यात घेतल्याचे धक्कादायक वास्तव समोर येत आहे.

​सीन १: ‘काला पत्थर’ पार्ट-२! कोळशात दगड आणि बॉयलरमध्ये कोट्यवधींची राख

​बॉलीवूडच्या ‘काला पत्थर’ चित्रपटाप्रमाणेच चंद्रपूर वीज केंद्रात कोळशाचा एक महाभयंकर खेळ सुरू असल्याची चर्चा आहे.

​मातीमोल कोळसा, सोन्याचा भाव: वीज निर्मितीसाठी येणाऱ्या दर्जेदार कोळशात मोठ्या प्रमाणावर दगड (Shale/Stones) आणि मातीची भेसळ करून कोट्यवधी रुपयांचा चुना लावला जात असल्याचा आरोप वारंवार होतो.

​रिजेक्ट कोळशाचा ‘सस्पेन्स’: कोळसा धुलाई (Coal Washing) आणि वाहतुकीच्या नावाखाली चांगल्या प्रतिचा कोळसा गायब करणे आणि निकृष्ट कोळसा बॉयलरमध्ये झोकून देणे, हा या सिंडिकेटचा आवडता खेळ बनला आहे. परिणामी, बॉयलरचे ट्यूब फुटून संच (Units) वारंवार बंद पडतात, पण भ्रष्ट अधिकाऱ्यांचे खिसे मात्र ओसंडून वाहत राहतात.

​सीन २: राखेखालचे ‘निखारे’! फ्लाय-ॲश (Fly Ash) आणि ट्रान्सपोर्ट माफियांचे साम्राज्य

​वीज केंद्रातून निघणारी राख (Fly Ash) ही सर्वसामान्यांसाठी डोकेदुखी असली, तरी वीज केंद्रातील काही भ्रष्ट बाबू आणि कंत्राटदारांसाठी ती ‘सोन्याची खाण’ ठरली आहे.

​निविदांचा ‘फिक्सिंग’ शो: सिमेंट कंपन्या आणि वीटभट्ट्यांसाठी लागणाऱ्या कोरड्या व ओल्या राखेच्या उचलीमध्ये (Ash Lifting) कोट्यवधींची उलाढाल होते. आपल्याच मर्जीतील कंत्राटदारांना निविदा मिळाव्यात यासाठी अटी-शर्तींची सोयीस्कर मोडतोड केली जाते.

​ओव्हरलोड गाड्या आणि हप्तेखोरी: राखेची वाहतूक करणाऱ्या शेकडो हायवा आणि ट्रकमधून नियमांचे उल्लंघन करून वाहतूक सुरू असते. गेटवरील सुरक्षेपासून ते वरिष्ठ कार्यालयापर्यंत सगळ्यांचे ‘मीटर’ सेट असल्यामुळे या राखेच्या काळ्या बाजाराला कोणीही हात लावायला धजावत नाही.

​सीन ३: देखभाल-दुरुस्तीचा (Overhauling) ‘कॉमेडी शो’ आणि भंगार माफियांची ‘धूम’

​चंद्रपूर वीज केंद्रातील जुने व नवीन संच (Units) दुरुस्त करण्याच्या आणि वार्षिक ‘ओव्हरहॉलिंग’च्या नावाखाली दरवर्षी शेकडो कोटी रुपयांची निविदा काढली जाते.

​काम कागदावर, युनिट मात्र ‘ट्रिप’: कोट्यवधी रुपये खर्चून दुरुस्ती केल्यानंतरही अवघ्या काही दिवसांतच तांत्रिक बिघाड होऊन वीज संच बंद (Trip) पडतात. स्पेअर पार्ट्सच्या खरेदीत आणि देखभालीच्या कंत्राटात मोठी ‘टक्केवारी’ मुरत असल्याने निकृष्ट कामांकडे जाणीवपूर्वक डोळेझाक केली जाते.

​हाय-सिक्युरिटीतून भंगार गायब: कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था असतानाही वीज केंद्राच्या आवारातून लाखो रुपयांचे तांबे, लोखंड आणि महागडे भंगार (Scrap) एखाद्या ‘धूम’ चित्रपटातील चोरीप्रमाणे रात्रीच्या अंधारात गायब होते. कुंपणानेच शेत खाल्ल्याशिवाय इतकी मोठी चोरी होऊच शकत नाही, हे उघड गुपित आहे.

​सीन ४: कंत्राटी कामगारांच्या घामावर ‘डल्ला’ आणि प्रदूषणाचा ‘टॉक्सिक’ क्लायमॅक्स!

​ज्या कंत्राटी कामगारांच्या जीवावर हे अवाढव्य वीज केंद्र २४ तास धगधगत राहते, त्याच कामगारांच्या ताटात माती कालवण्याचे काम इथल्या यंत्रणेने केले आहे.

​बोगस हजेरी आणि वेतनात कपात: कागदावर कामगारांची संख्या जास्त दाखवून बोगस मस्टरद्वारे लाखो रुपयांचे वेतन लाटणे, कामगारांचा पीएफ (PF), ईएसआयसी (ESIC) आणि बोनसचे पैसे हडप करणे, तसेच कामावर ठेवण्यासाठी लाच मागणे, असा प्रकार सर्रास सुरू आहे.

​चंद्रपूरकरांच्या फुफ्फुसात विष: प्रदूषण नियंत्रणासाठी (ESP आणि FGD यंत्रणा) कोट्यवधींचा निधी मंजूर होतो, पण प्रत्यक्षात चिमण्यांमधून विषारी धूर आणि राख थेट चंद्रपूर शहरावर आणि आजूबाजूच्या गावांवर फेकली जाते. इरई नदीचे पाणी असो वा शहराची हवा; सर्वकाही प्रदूषित करून भ्रष्टाचाऱ्यांनी जनतेचा श्वासच कोंडला आहे.

​आता तरी ऊर्जामंत्री आणि ‘एसीबी’ या भ्रष्ट चित्रपटाला ‘दि एंड’ (The End) दाखवणार का?

​महानिर्मितीच्या चंद्रपूर महाऔष्णिक विद्युत केंद्रात सुरू असलेला हा भ्रष्टाचाराचा ‘हाय-व्होल्टेज’ खेळ राज्याच्या तिजोरीला पोखरून काढत आहे. एका बाजूला वीज दरवाढीचा शॉक सामान्य जनतेला दिला जातो, तर दुसऱ्या बाजूला वीज केंद्रातील भ्रष्टाचारावर पांघरूण घातले जाते, हा विरोधाभास संतापजनक आहे.

​त्रस्त नागरिक, कामगार व सामाजिक संघटनांच्या प्रमुख मागण्या:

​चंद्रपूर वीज केंद्रातील मागील ५ वर्षांतील कोळसा खरेदी, राख वाहतूक, भंगार विक्री आणि ओव्हरहॉलिंगच्या सर्व कंत्राटांची विशेष तपास पथकामार्फत (SIT) आणि ‘कॅग’मार्फत (CAG) चौकशी करण्यात यावी.

​वर्षानुवर्षे ऊर्जानगरमध्येच ठाण मांडून बसलेल्या आणि कंत्राटदारांशी आर्थिक हितसंबंध जपणाऱ्या वरिष्ठ अभियंते व अधिकाऱ्यांच्या तात्काळ बदल्या करून त्यांची मालमत्ता तपासण्यात यावी.

​कंत्राटी कामगारांची आर्थिक लूट करणाऱ्या कंत्राटदारांना काळ्या यादीत (Blacklist) टाकून कामगारांना पूर्ण वेतन व सुरक्षा साधने देण्यात यावीत.

​प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणेत भ्रष्टाचार करणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल करून चंद्रपूरकरांची विषारी धुरापासून मुक्तता करावी.

​जर राज्य शासनाने आणि महानिर्मितीच्या वरिष्ठ व्यवस्थापनाने या ‘गँग्स ऑफ वीज केंद्रा’च्या मुसक्या तात्काळ आवळल्या नाहीत, तर चंद्रपूरची जनता आणि कामगार वर्ग वीज केंद्राच्या मुख्य गेटवर ऐतिहासिक ‘ठिय्या आंदोलन’ करून भ्रष्ट कारभाराची वीज खंडित केल्याशिवाय राहणार नाही, असा जळजळीत इशारा देण्यात आला आहे.

राजकुमार खोब्रागडे
मुख्य संपादक तथा डायरेक्टर
पोलिस योद्धा न्यूज नेटवर्क