सावधान! ‘डिजिटल अरेस्ट’ नावाचं अदृश्य जाळं; एका व्हिडिओ कॉलवर तुमचं बँक खातं होऊ शकतं रिकामं!

अमर वासनिक/न्यूज एडिटर
​महाराष्ट्र: तंत्रज्ञानाच्या युगात जितकी प्रगती होत आहे, तितकेच सायबर गुन्हेगार नवनवीन मार्ग शोधून सर्वसामान्यांना लुटत आहेत. सध्या राज्यात आणि देशात ‘डिजिटल अरेस्ट’ (Digital Arrest) नावाच्या प्रकाराने धुमाकूळ घातला आहे. सुशिक्षित नागरिक, सरकारी अधिकारी आणि प्रतिष्ठित व्यक्ती या जाळ्यात अडकत असल्याचे चित्र समोर येत आहे.
​

काय आहे ‘डिजिटल अरेस्ट’?

डिजिटल अरेस्ट म्हणजे कोणत्याही व्यक्तीला प्रत्यक्षात ताब्यात न घेता, केवळ ऑडिओ किंवा व्हिडिओ कॉलद्वारे तासनतास एका जागी खिळवून ठेवणे. गुन्हेगार स्वतःला सीबीआय (CBI), एनसीबी (NCB), ईडी (ED) किंवा मुंबई पोलीस दलाचे उच्चाधिकारी असल्याचे भासवतात.
​हे गुन्हेगार व्हॉट्सॲप किंवा स्काईप कॉलवर पोलिस ठाणे किंवा सरकारी कार्यालयासारखा सेटअप तयार करतात. “तुमच्या नावाचे पार्सल सापडले असून त्यात ड्रग्ज आणि बनावट पासपोर्ट आहेत, तुम्ही आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी टोळीशी संबंधित आहात,” अशी भीती घातली जाते. चौकशीच्या नावाखाली तुम्हाला कॅमेऱ्यासमोर बसवून ठेवले जाते आणि कोणाशीही संपर्क साधू दिला जात नाही.

​खऱ्या घटना: जेव्हा भीतीपुढे संयम हरपला
​

घटना १: पुण्याच्या उच्चशिक्षित महिलेची १ कोटींची फसवणूक
पुण्यातील एका आयटी प्रोफेशनल महिलेला ‘फेडेक्स’ कुरिअरमधून फोन आला. तिचे पार्सल तैवानला जात असून त्यात प्रतिबंधित औषधे असल्याचे सांगण्यात आले. त्यानंतर बनावट सीबीआय ऑफिसरने स्काईप कॉलवर तिला ३ दिवस ‘डिजिटल अरेस्ट’मध्ये ठेवले. अटकेची भीती दाखवून तिच्याकडून तब्बल १.१० कोटी रुपये बँक खात्यात वळवून घेतले.
​

घटना २: निवृत्त सरकारी अधिकाऱ्याचा बळी
मुंबईतील एका निवृत्त ७० वर्षीय अधिकाऱ्याला फोन आला की त्यांच्या बँक खात्याचा वापर मनी लाँड्रिंगसाठी झाला आहे. गुन्हेगारांनी त्यांना इतके घाबरवले की त्यांनी घरच्यांनाही काही सांगितले नाही. ५ तास व्हिडिओ कॉलवर राहिल्यानंतर, “केस रफादफा करण्यासाठी” त्यांनी आपल्या आयुष्याची संपूर्ण पुंजी (६० लाख रुपये) सायबर भामट्यांना दिली.
​

गुन्हेगारांची कार्यपद्धती (Modus Operandi)
​

१. भीतीचे वातावरण: सुरुवातीलाच “तुम्ही मोठ्या गुन्ह्यात अडकला आहात” असे सांगून मानसिक दडपण आणले जाते.

२. गोपनीयतेची अट: “हे प्रकरण देशाच्या सुरक्षिततेशी संबंधित आहे, कोणालाही सांगू नका,” अशी ताकीद दिली जाते.

३. व्हिडिओ मॉनिटरिंग: तुम्हाला स्क्रीनसमोरून हलू दिले जात नाही, अगदी झोपतानाही कॅमेरा चालू ठेवण्यास सांगितले जाते.

४. बँक पडताळणी: तुमच्या खात्यातील पैसे ‘सरकारी तपासणी’साठी पाठवा, नंतर परत करू असे आमिष दाखवून पैसे लाटले जातात.
​स्वतःचा बचाव कसा करावा?

​लक्षात ठेवा: कोणताही पोलीस किंवा तपास यंत्रणा व्हॉट्सॲप किंवा स्काईप कॉलवर कोणालाही अटक करत नाही किंवा पैशांची मागणी करत नाही.
​घाबरू नका: जर कोणी असा फोन केला, तर तातडीने फोन कट करा आणि स्थानिक पोलीस ठाण्याशी संपर्क साधा.
​

माहिती शेअर करू नका: तुमचे आधार कार्ड, बँक तपशील किंवा ओटीपी अनोळखी व्यक्तीला देऊ नका.
​वेळेवर तक्रार करा: जर तुमची फसवणूक झाली असेल, तर पहिल्या ‘गोल्डन अवर’मध्ये (पहिल्या १-२ तासात) १९३० या क्रमांकावर कॉल करा.
​संपादकीय मत: “सायबर गुन्हेगारांचे सर्वात मोठे शस्त्र तुमची ‘भीती’ हेच आहे. जागरूक राहा, तर्क वापरा आणि संशयास्पद वाटल्यास तात्काळ पोलिसांची मदत घ्या. तुमचे सतर्क राहणे हाच या अदृश्य शत्रूवरचा खरा विजय आहे.”
​- विशेष रिपोर्ट: पोलिस योद्धा न्यूज नेटवर्क