इतिहास केवळ पाठांतराचा विषय नाही, तर कौशल्याधारित उपयोजनाचा मार्ग!
उच्च माध्यमिक शिक्षक जे. आर. शेळके यांचे प्रतिपादन; इतिहास शिक्षण पद्धतीत बदलाचे आवाहन
अर्जुनी मोरगाव (तालुका प्रतिनिधी – गणेश सोनपिंपळे):
“इतिहास हा केवळ सनावळ्या आणि युद्धांची नावे पाठ करण्याचा विषय नसून, तो वर्तमानातील समस्या समजून घेण्यासाठी आणि भविष्यातील कौशल्ये विकसित करण्यासाठी असलेला एक महत्त्वाचा मार्ग आहे,” असे परखड मत सरस्वती विद्यालय व कनिष्ठ महाविद्यालय अर्जुनी मोर. येथील उच्च माध्यमिक शिक्षक जे. आर. शेळके यांनी व्यक्त केले. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) २०२० च्या पार्श्वभूमीवर इतिहास विषयाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.
अभ्यासक्रमाचा नवा ‘आशय’ आणि ‘दृष्टिकोन’
शेळके सर यांनी स्पष्ट केले की, नव्या शैक्षणिक धोरणानुसार इतिहासाचा अभ्यास आता केवळ ‘माहिती’ देणारा न राहता विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्व विकासाला आणि रोजगाराला चालना देणारा ठरत आहे.
सर्वांगीण दृष्टिकोन: केवळ राजे-महाराजे आणि युद्धे यांचाच अभ्यास न करता, तत्कालीन समाजजीवन, व्यापार, स्त्रियांचे स्थान आणि विज्ञानातील प्रगती यावर आता प्रकाश टाकला जात आहे.
पुरावा आधारित मांडणी: दंतकथांऐवजी शिलालेख, ताम्रपट आणि कागदपत्रे यांसारख्या प्राथमिक साधनांच्या आधारे इतिहासाची चिकित्सा करण्याचे शिक्षण विद्यार्थ्यांना दिले जात आहे.
अध्ययन पद्धतीत आधुनिकता
पारंपारिक व्याख्यान पद्धतीला छेद देऊन आता ‘अनुभवात्मक शिक्षणावर’ (Experiential Learning) भर देण्याचे आवाहन त्यांनी केले. यामध्ये:
१. क्षेत्रभेट: गड-किल्ले आणि संग्रहालयांना भेटी देऊन प्रत्यक्ष माहिती संकलित करणे.
२. डिजिटल साक्षरता: ई-संग्रहालये आणि ऑनलाईन अर्काइव्हजचा वापर करून संशोधन करणे.
३. चर्चासत्रे: ऐतिहासिक घटनांच्या कारणांवर वर्गात गटचर्चा घडवून विद्यार्थ्यांची तर्कशक्ती वाढवणे.
इतिहास आणि रोजगाराच्या संधी
इतिहास हा विषय करिअरसाठी प्रगत शास्त्र असल्याचे सांगताना शेळके यांनी विविध संधी अधोरेखित केल्या:
पर्यटन आणि वारसा जतन: हेरिटेज मॅनेजमेंट आणि टुरिस्ट गाईड म्हणून करिअरची संधी.
लिपी शास्त्र: मोडी, ब्राह्मी लिपींच्या ज्ञानाद्वारे ऐतिहासिक कागदपत्रांचे वाचन.
प्रसारमाध्यमे: चित्रपट आणि वेब सीरिजमध्ये ‘ऐतिहासिक सत्यता तपासणी’ (Researcher) म्हणून काम करण्याची मोठी संधी.
विद्यार्थ्यांच्या अडचणींवर मात
सनावळ्यांची भीती घालवण्यासाठी ‘टाइमलाइन चार्ट्स’ आणि ‘व्हिज्युअल मेमरी’चा वापर करावा, असे त्यांनी सुचवले. तसेच, दीर्घोत्तरी प्रश्नांसाठी ‘फ्लोचार्ट’ काढून उत्तर लिहिण्याची सवय लावणे फायद्याचे ठरेल, असेही त्यांनी सांगितले.
”आपण विद्यार्थ्यांना केवळ इतिहासकार बनवण्यापेक्षा, इतिहासाची ‘दृष्टी’ असणारे सुजाण नागरिक बनवले पाहिजे, तरच शिक्षणाचे खरे उद्दिष्ट साध्य होईल.”
— जे. आर. शेळके, उच्च माध्यमिक शिक्षक
वृत्त संकलन: गणेश सोनपिंपळे
तालुका प्रतिनिधी, पोलीस योद्धा न्यूज नेटवर्क
📢 वेबमीडिया: www.policeyoddha.com