आष्टी ग्रामपंचायत (तुमसर): विकासाचा निधी जातोय कुठे? ग्रामस्थांचा भ्रष्टाचाराचा आरोप!

प्रस्तावना:
तुमसर तालुक्यातील आष्टी हे गाव कृषी आणि स्थानिक व्यापाराच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. मात्र, गेल्या काही काळापासून या ग्रामपंचायतीचा कारभार पारदर्शक नसल्याच्या तक्रारी ग्रामस्थांकडून होत आहेत. शासकीय योजनांचा लाभ गरजूंपर्यंत पोहोचण्याऐवजी तो कागदोपत्रीच पूर्ण दाखवला जात असल्याचा संशय बळावत आहे.
​१. ‘नरेगा’ कामांमधील गौडबंगाल
​आष्टी परिसरात महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेतंर्गत (MGNREGA) होणारी कामे रडारवर आहेत.
​मशिनचा वापर: नियमानुसार मजुरांनी करावयाची कामे छुप्या पद्धतीने जेसीबी किंवा ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने केली जात असून, मजुरांच्या नावावर खोटी मस्टर्स भरून पैसे लाटले जात असल्याचा आरोप आहे.
​बोगस मजूर: जे लोक गावात राहत नाहीत किंवा जे कधीही कामावर गेले नाहीत, त्यांच्या बँक खात्यात पैसे जमा करून त्यातील मोठा हिस्सा ‘कमिशन’ म्हणून कापला जात असल्याची चर्चा आहे.
​२. रस्ते आणि नाली बांधकामाचा निकृष्ट दर्जा
​ग्रामपंचायतीला मिळणाऱ्या १५ व्या वित्त आयोगाच्या निधीतून गावात सिमेंट रस्ते आणि नाल्यांचे बांधकाम करण्यात आले.
​कमी सिमेंटचा वापर: बांधकामात अत्यंत निकृष्ट दर्जाची वाळू आणि सिमेंट वापरल्यामुळे अवघ्या सहा महिन्यांतच रस्त्यांना भेगा पडल्या आहेत.
​पाणी निचरा समस्या: नाल्यांचे नियोजन चुकीचे असल्यामुळे पावसाळ्यात पाणी रस्त्यावर साचते, ज्यामुळे स्वच्छ भारत अभियानाचा पुरता बुरखा फाटला आहे.
​३. घरकुल योजनेत ‘अर्थ’कारण
​प्रधानमंत्री आवास योजनेतंर्गत घरकुल मंजूर करण्यासाठी काही मध्यस्थांमार्फत ५ ते १५ हजार रुपयांची मागणी केली जात असल्याचे बोलले जाते. जे पैसे देतात त्यांचेच हप्ते वेळेवर जमा होतात, तर गरिबांना कार्यालयाचे उंबरठे झिजवावे लागतात, असे चित्र आष्टीमध्ये पाहायला मिळत आहे.
​४. ग्रामसभेतील ठरावांची पायमल्ली
​गावाच्या विकासासाठी ग्रामसभा होणे बंधनकारक आहे. मात्र, आष्टी ग्रामपंचायतीमध्ये ग्रामसभांना केवळ औपचारिकता मानली जाते. ग्रामस्थांना विश्वासात न घेता मर्जीतील कंत्राटदारांना कामे दिली जातात आणि विरोध करणाऱ्यांना शासकीय कामात अडथळा आणल्याच्या धमक्या दिल्या जातात, असा आरोप काही जागरूक तरुणांनी केला आहे.
​५. पथदिवे आणि पाणीपुरवठा देखभाल घोटाळा
​गावात पथदिवे बसवणे आणि पाणीपुरवठ्याची देखभाल यावर दरवर्षी लाखांचा खर्च दाखवला जातो. प्रत्यक्षात अनेक प्रभागांत अंधार असून पाणीपुरवठ्याची पाईपलाईन गळती अवस्थेत आहे. या देखभालीच्या बिलांवर कुणाचे नियंत्रण आहे, हा मोठा प्रश्न आहे.
​जागरूक नागरिक काय करू शकतात?
​आष्टीच्या ग्रामस्थांनी आता गप्प न बसता खालील पावले उचलणे आवश्यक आहे:
​RTI चा वापर: ग्रामपंचायतीला गेल्या ३ वर्षांत मिळालेला निधी आणि झालेल्या खर्चाची माहिती अधिकार कायद्यांतर्गत माहिती मागावा.
​Social Audit: ग्रामसभेत जाऊन विकासकामांच्या गुणवत्तेवर प्रश्न विचारा.
​BDO कडे तक्रार: तुमसर येथील गट विकास अधिकाऱ्यांकडे (BDO) लेखी तक्रार दाखल करून कामांची तांत्रिक चौकशी करण्याची मागणी करा.

​📝 माहिती अधिकार (RTI) अर्ज मसुदा – आष्टी ग्रामपंचायत

​प्रति,
माहिती अधिकारी तथा ग्रामसेवक/ग्रामविकास अधिकारी,
ग्रामपंचायत कार्यालय, आष्टी,
ता. तुमसर, जि. भंडारा.

​विषय: माहिती अधिकार अधिनियम, २००५ च्या कलम ६ नुसार माहिती मिळण्याबाबत.

​अर्जदाराचे नाव: ……………………………………………………

पत्ता: ……………………………………………………………………….

मोबाईल क्रमांक: ………………………………………………….

​माहितीचा तपशील:
मी आपल्या कार्यालयाकडे आष्टी ग्रामपंचायत हद्दीतील विकासकामांबाबत खालीलप्रमाणे माहितीची मागणी करत आहे:

​१) सन २०२३ पासून आजपर्यंत ग्रामपंचायत स्तरावर ‘१५ वा वित्त आयोग’ आणि ‘जिल्हा नियोजन समिती’ कडून प्राप्त झालेला एकूण निधी आणि त्यातून झालेल्या कामांची यादी (प्रशासकीय मान्यता आणि तांत्रिक मान्यतेसह) मिळावी.

​२) गावातील रस्ते आणि नाली बांधकामासाठी वापरण्यात आलेल्या साहित्याची गुणवत्ता तपासल्याचा प्रयोगशाळा अहवाल (Test Report) आणि संबंधित कामाच्या मोजमाप पुस्तिकेची (MB Book) प्रमाणित छायांकित प्रत मिळावी.

​३) ‘नरेगा’ (MGNREGA) अंतर्गत गेल्या दोन वर्षांत झालेल्या कामांवर हजर असलेल्या मजुरांची यादी आणि त्यांना दिलेल्या मजुरीचा बँक स्टेटमेंटसह तपशील मिळावी.

​४) गेल्या ३ वर्षांत ग्रामपंचायतीने खरेदी केलेले पथदिवे (Street Lights), पाणीपुरवठा साहित्य आणि इतर साहित्यांची मूळ देयके (Bills) आणि स्टॉक रजिस्टरमधील नोंदींची प्रत मिळावी.

​५) गेल्या दोन वर्षात झालेल्या ग्रामसभांचे इतिवृत्त (Procedures) आणि त्यामध्ये मंजूर करण्यात आलेल्या ठरावांची प्रमाणित प्रत मिळावी.
​माहिती मिळण्याचे स्वरूप: प्रमाणित प्रति (Certified Copies) टपालाने किंवा प्रत्यक्ष मिळाव्यात.
माहितीचा कालावधी: सन २०२३ ते २०२६ (आजपर्यंत).
​अर्ज फी: १० रुपयांचे कोर्ट फी स्टॅम्प किंवा भारतीय पोस्टल ऑर्डर (IPO) अर्जासोबत जोडत आहे. (टीप: दारिद्र्यरेषेखालील नागरिकांना रेशन कार्डाची प्रत जोडल्यास फी माफी मिळेल).

​ठिकाण: …………………….
दिनांक: / /२०२६
​अर्जदाराची स्वाक्षरी: ……………………….

​💡 अमर वासनिक यांच्याकडून आष्टीच्या जनतेला आवाहन:
​”तुमच्या गावात होणाऱ्या भ्रष्टाचारावर केवळ चर्चा न करता, पुराव्यासह जाब विचारा. वरील अर्ज भरून ग्रामपंचायत कार्यालयात नोंदणीकृत डाकेने (Registered Post) पाठवा किंवा प्रत्यक्ष देऊन पोचपावती घ्या. तुमची एक विचारणा गावाचा विकास बदलू शकते!”

​🔍 ग्रामसभेत जाब विचारा: भ्रष्टाचार रोखण्यासाठी प्रश्नांची ‘पॉवर बँक’
​”गावचा पैसा, गावाचा विकास” हे ध्येय साध्य करण्यासाठी प्रत्येक ग्रामस्थाने ग्रामसभेत खालील प्रश्न विचारणे हा त्यांचा घटनात्मक अधिकार आहे:
​१. रस्ते आणि नाली बांधकामाबाबत:
​”गावात नुकत्याच झालेल्या सिमेंट रस्त्याचे अंदाजपत्रक (Estimate) किती होते आणि प्रत्यक्षात किती खर्च झाला?”
​”रस्त्याचा दर्जा तपासण्यासाठी ‘मटेरियल टेस्टिंग’ रिपोर्ट ग्रामसभेत सादर का केला जात नाही?”
​”नाली बांधताना पाण्याचा निचरा होण्यासाठी तांत्रिक मोजमाप (Levels) घेतले होते का? जर घेतले होते, तर पाणी का साचते?”
​२. ‘नरेगा’ (रोजगार हमी) कामाबाबत:
​”अमुक एका कामावर (उदा. शेततळे किंवा रस्ता) किती मजुरांनी प्रत्यक्ष काम केले आणि त्यांची नावे काय आहेत?”
​”काही कामे मशिन्सने (JCB) करून मजुरांच्या नावावर मस्टर्स भरले गेल्याच्या तक्रारी आहेत, त्यावर ग्रामपंचायतीचे काय स्पष्टीकरण आहे?”
​३. आर्थिक व्यवहारांबाबत (१५ वा वित्त आयोग):
​”गेल्या सहा महिन्यांत ग्रामपंचायतीला १५ व्या वित्त आयोगातून किती निधी मिळाला आणि तो कोणत्या बँक खात्यात जमा आहे?”
​”पथदिवे किंवा सौर ऊर्जेच्या साहित्याची खरेदी करताना किती कंत्राटदारांकडून ‘निविदा’ (Tenders) मागवल्या होत्या? सर्वात कमी दर कोणाचे होते?”
​४. घरकुल योजनेबाबत:
​”घरकुल लाभार्थ्यांची निवड करताना नेमके कोणते निकष लावले गेले? प्रतीक्षा यादीत वरच्या क्रमांकावर असलेल्या गरीब व्यक्तीला डावलून खालच्या क्रमांकाच्या व्यक्तीला घरकुल कसे मिळाले?”
​”घरकुलाच्या हप्त्यांसाठी लाभार्थ्यांकडे पैशांची मागणी करणाऱ्या मध्यस्थांवर ग्रामपंचायत काय कारवाई करणार?”
​५. ग्रामपंचायत दप्तर आणि पारदर्शकतेबाबत:
​”ग्रामपंचायतीने केलेल्या प्रत्येक खर्चाचे ‘व्हॉउचर’ आणि ‘कॅशबुक’ ग्रामस्थांना पाहण्यासाठी उपलब्ध करून का दिले जात नाही?”
​”गावातील विकासकामांचे फलक (Information Boards) कामाच्या ठिकाणी का लावले जात नाहीत?”
​💡 अमर वासनिक यांचा ‘आष्टी’करांना संदेश:
​”ग्रामसभा हे गावकऱ्यांचे सर्वोच्च न्यायालय आहे. सरपंच किंवा ग्रामसेवक हे जनतेचे सेवक आहेत, मालक नव्हे. या सभेला केवळ सह्या करण्यासाठी जाऊ नका, तर वरील प्रश्न विचारून आपल्या हक्काच्या पैशाचा हिशोब मागा. जेव्हा तुम्ही प्रश्न विचाराल, तेव्हाच भ्रष्टाचाराला पायबंद बसेल!”

आष्टी (तुमसर) ग्रामपंचायतीच्या भ्रष्टाचार विरोधी मोहिमेचा हा शेवटचा आणि महत्त्वाचा टप्पा आहे. माहिती अधिकारातून माहिती मिळाल्यानंतर किंवा प्रत्यक्ष कामात त्रुटी आढळल्यास, तुमसरच्या गट विकास अधिकाऱ्यांकडे (BDO) पुराव्यासह तक्रार करण्यासाठीचा कायदेशीर मसुदा खालीलप्रमाणे आहे:
​📝 गट विकास अधिकारी (BDO) यांच्याकडे करावयाचा तक्रार अर्ज
​प्रति,
मा. गट विकास अधिकारी (BDO),
पंचायत समिती तुमसर,
जिल्हा – भंडारा.
​विषय: ग्रामपंचायत आष्टी (ता. तुमसर) येथील विकासकामातील भ्रष्टाचार आणि अनियमिततेची चौकशी करून दोषींवर कारवाई करण्याबाबत.
​अर्जदार: …………………………………………………… (नाव)
पत्ता: ……………………………………………………………………….
मोबाईल: ……………………………………………………
​महोदय,
मी उपरोक्त गावचा रहिवासी असून, या अर्जाद्वारे आपल्या निदर्शनास आणून देऊ इच्छितो की, आष्टी ग्रामपंचायत अंतर्गत सुरू असलेल्या विकासकामांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक अनियमितता आणि तांत्रिक त्रुटी दिसून येत आहेत.

​तक्रारीचे मुख्य मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:

१) कामाचा निकृष्ट दर्जा: गावात होत असलेल्या (रस्त्याचे/नालीचे नाव लिहा) कामात अत्यंत निकृष्ट दर्जाचे साहित्य वापरले जात असून, तांत्रिक निकषांचे पालन केले जात नाही.

२) नरेगा मधील गैरप्रकार: मजुरांऐवजी यंत्राचा वापर करून मजुरांच्या हक्काचा निधी लाटला जात आहे. (काही बोगस मजुरांची नावे माहिती असल्यास येथे नमूद करा).

३) निधीचा अपहार: १५ व्या वित्त आयोगाच्या निधीतून झालेल्या साहित्य खरेदीमध्ये बाजारभावापेक्षा जास्त दराने देयके (Bills) काढली गेली आहेत.

४) ग्रामसभेची दिशाभूल: ग्रामस्थांना विश्वासात न घेता मर्जीतील कंत्राटदारांना कामे देऊन आर्थिक हितसंबंध जपले जात आहेत.
​माझी विनंती:
तरी आपण या प्रकरणाची गांभीर्याने दखल घेऊन, एका स्वतंत्र चौकशी समितीमार्फत आष्टी ग्रामपंचायतीच्या कामांचे ‘टेक्निकल ऑडिट’ करावे. तसेच, या भ्रष्टाचारात सामील असलेल्या संबंधित सरपंच, ग्रामसेवक आणि कंत्राटदारावर कठोर प्रशासकीय व कायदेशीर कारवाई करावी.
​मी या अर्जासोबत (असल्यास RTI मधून मिळालेली कागदपत्रे/कामाचे फोटो) जोडत आहे.
​ठिकाण: …………………….
दिनांक: / /२०२६
​आपला नम्र,
​(स्वाक्षरी)
……………………………………………………
(अर्जदाराचे नाव)
​💡 अमर वासनिक यांचा विशेष सल्ला:
​”तक्रार अर्ज देताना नेहमी त्याच्या दोन प्रती सोबत ठेवा. एक प्रत कार्यालयात जमा करा आणि दुसऱ्या प्रतीवर कार्यालयाचा शिक्का व दिनांक असलेली पोचपावती (Acknowledgement) नक्की घ्या. ही पोचपावतीच तुमच्या लढाईचा मुख्य पुरावा असेल!”

​ब्युरो रिपोर्ट: अमर वासनिक, न्यूज एडिटर, पोलीस योद्धा न्यूज नेटवर्क
📢 वेबमीडिया: www.policeyoddha.com
📞 बातम्या व जाहिरातीसाठी संपर्क: ७७७४९८०४९१